Sınav kaygısı; edinilen bilgilerin sınav sırasında etkili bir biçimde kullanılmasına engel olan ve başarının düşmesine yol açan yoğun kaygı olarak tanımlanır. Sınav ve sınanma herkes için kaygı yaratan durumlardır. Belli bir düzeye kadar kaygı yaşanması sanılanın aksine başarıyı olumlu yönde etkileyebilir; kişiyi çalışma yönünde motive eder, dikkat ve konsantrasyon üzerine olumlu etkileri olabilir. Ancak kaygı kişinin başarısını olumsuz yönde etkileyecek kadar arttığında bir bozukluk olarak kabul edilir.
Sınav kaygısının nedenleri
Sınava çok fazla anlam yüklenmesi kaygıyı artıran önemli etkenlerdendir. Sınavın bilgi düzeyini değil de kişinin kendisini ve değerini ölçen bir araç olarak algılanması kaygıyı artırmaktadır.
Sınavda başarısız olunması durumunda oluşacak sonuçlar ve ailelerin vereceği tepkiler konusunda abartılı düşünceler kaygıyı artırmaktadır. Başarısızlık durumu felaketleştirilebilir.
Çocuğun veya ailenin mükemmeliyetçi beklentisi kaygı düzeyini yükseltir. Yüksek hedefler koymak ve yapılanların hatasız olması gerektiğine inanmak zorlayıcı etkenlerden biridir.
Sınav konusunda yeterince hazırlıklı olmamak ve ailelerin kıyaslama, sürekli eleştirme gibi yanlış tutumları da kaygıyı artırabilmektedir.
Sınav kaygısının belirtileri
Çok çalışılmasına karşın sınavlarda istenen başarı elde edilemeyebilir. Sınavlardan önce huzursuzluk, gerginlik, endişe, sıkıntı ve başarısızlık korkusu yaşanır. Ders çalışma sırasında odaklanamama ve dikkat dağınıklığı görülebilir.
Kaygının yoğunlaştığı dönemlerde mide bulantısı, kalp çarpıntısı, terleme, titreme ve karın ağrısı gibi bedensel yakınmalar görülebilir. Başarısızlık korkusu nedeniyle ders çalışma ve sınava girme konusunda isteksizlik ve kaçınma ortaya çıkabilir.
Sınav kaygısı ile baş etme yolları
Sınav kaygısını tetikleyen gerçekçi olmayan düşünce ve inançların, alternatif ve gerçekçi düşüncelerle değiştirilmesi amaçlanmalıdır. “Sınavda kesin başarısız olacağım” gibi düşünceler yerine “Yeterince çalışırsam başarabilirim” gibi gerçekçi düşünceler kaygıyı azaltmada etkili olur.
Kaygının arttığı zamanlarda derin nefes alıp verme, gevşeme egzersizleri yapmak ve dikkati başka yöne odaklama gibi teknikler rahatlama sağlayabilir.
Zamanın etkili kullanılması önemlidir. Sınav hazırlığına erken başlamak, programlı çalışmak ve bilgi eksiğini kapatmak gerekir. Kişi kendisini sınava hazır hissettikçe kaygısı azalacaktır.
Ailelerin çocuklarına yüksek beklentiler yansıtmamaları önemlidir. Kaygı yaratacak söylemlerden ve kıyaslamalardan kaçınılmalı; çocuğun çabası ve başarısı takdir edilmelidir.
Uzm. Dr. Mehmet ÇolakÇocuk ve Ergen Psikiyatristi