Konuşma gecikmesi, çocukların yaşından beklenen sözel ifade becerisini gösterememesi olarak tanımlanabilir. Hiç konuşamama, yaşından beklenenden az sayıda kelime kullanma veya cümle kuramama şeklinde görülebilir. Konuşma gecikmesini fark edebilmek için çocuklardaki konuşma gelişim basamaklarını bilmek gereklidir.
Normal konuşma gelişimi çocuklar arasında farklılıklar gösterse de belli bir sırayı izler. Bebeklerde 2. aydan sonra başlayan agulama, 4-6. aylar arası babıldama ile devam eder. Anlamlı olarak söylenen ilk kelimeler genellikle 1. yaşta başlar ve 18 aya kadar kelime sayısı giderek artış gösterir. Çocuklar 2 yaşında basit iki kelimelik cümleler kurmaya başlar; 3 yaşına geldiğinde konuşması büyük oranda başkaları tarafından anlaşılır.
Konuşma gecikmesi ile ilgili “4 yaşa kadar beklenmesi gerektiği”, “erkek çocuklarında normal olduğu” gibi yanlış inanışlar söz konusudur. Bu inanışlar nedeniyle uzmanlara başvuru yapılmamakta ve önemli bazı bozuklukların anlaşılması gecikebilmektedir. Bilinenlerin aksine konuşma gecikmesi mutlaka uzman tarafından değerlendirilmesi gereken önemli bir durumdur.
Konuşma gecikmesinin çok farklı nedenleri olabilir. En sık görülen neden gelişimsel konuşma gecikmesidir. Ancak konuşma gecikmesi olan çocuklarda dikkat edilmesi gereken durumlardan biri de otizm belirtilerinin olup olmadığıdır. Otizm konuşma gecikmesinin önemli nedenlerinden biridir.
Otizm; sosyal etkileşimde kısıtlılık, iletişim becerilerinde yetersizlik ve tekrarlayıcı hareketlerle kendisini gösteren bir bozukluktur.
Konuşma gecikmesi olan çocuklarda otizm açısından dikkat edilmesi gereken belirtiler
- Göz teması yoksa veya kısıtlıysa
- Çocuğunuz gülümsemeye yanıt vermiyorsa
- Onunla konuştuğunuzda yüzünüze bakmıyorsa veya bunu nadiren yapıyorsa
- Adını çağırdığınızda adına bakmıyorsa
- İşaret ettiğiniz yere bakmıyorsa
- İlgilendiği şeyi işaret ederek veya size göstererek paylaşmıyorsa
- Sizinle veya diğer çocuklarla oynamak yerine kendi başına zaman geçirmeyi tercih ediyorsa
- Sizin davranışlarınızı taklit etmiyorsa
- İşaret ettiğiniz nesnelere bakmıyorsa
- Sallanma, kendi etrafında dönme şeklinde hareketleri varsa
Otizmin erken fark edilmesi ve tedaviye erken başlanması tedavi şansını artırmaktadır. Konuşma gecikmesi olan çocuklar için “Büyüyünce konuşur” denmemeli ve mutlaka bir uzmana başvurulmalıdır.
Uzm. Dr. Mehmet ÇolakÇocuk ve Ergen Psikiyatristi